***
एकाबिहानै कसैले गोपीलालको घरको ढोका
ढक्ढक्यायो ।
“को हो यति सबेरै ?” उसले ढोका खोल्यो । मान्छेहरुको भीड थियो । त्यो
भीडको बीचमा एउटा अग्लो अधबैंसे मान्छे थियो ।
“नमस्कार बा” उसलाई ढोगूँला जस्तो गरेर त्यो अग्लो मान्छेले मुसुक्क
हाँस्दै उसलाई अभिभावदन गर्यो । गोपीलालले झल्यास्स सम्झियो । चुनाव पो आइसकेछ ।
“यसपालि यो पार्टीबाट म उठेको छु । यो पटक पनि हामीलाई भोट
दिनुहोला । यो पाली हामीलाई जिताउनु भयो
भने तपाइँले अब धूलो उड्ने सडकममा हिँड्नु पर्दैन ।“
एकैछिन अघि पसल गएर आएको गोपीलाले
आफ्नो कपडा हेर्यो । पसलबाट फर्किँदै गर्दा गाडीको चक्काले फ्याँकेको सडकमा जमेको
पानीले उसको एक पाखा लपक्कै भिजेको थियो ।
“तपाइँका छोराछोरीलाई स्तरीय व्यावसायिक शिक्षा दिएर
रोजगारको व्यवस्था गर्नेछौं” अग्लो मान्छे बोलिरह्यो ।
उसले सम्झियो, डेढ महिना अघि विदेश उडेको छोरो
बेखबर छ ।
“तपाइँ र तपाइँको परिवारले नि:शुल्क उपचार पाउनुहुनेछ । उपचार
नपाएर कोही मर्ने छैन ।“
“पानी” १ हप्तादेखि थला परेकी उसकी श्रीमती पातलीको आवाज सुनेपछि
गोपीलाल भित्र दौडियो । भोट माग्न आको अधबैंसे मान्छे पनि सँगसँगै पसेर कोठाको
ढोकामा उभियो ।
“सुन्यौ पातली अब उपचार नपाएर हामीले मर्नु पर्दैन रे ।“ बिमार पातलीले पुलुक्क ढोकामा
उभिएको अग्लो मान्छेतिर हेर्यो ।
“आमा नमस्कार” अघि जस्तै शिर निहुराउँदै त्यो मान्छेले नमस्कार गर्यो ।“ पातली फनक्क भित्तातिर फर्किई ।
कोटभित्र हात राखेर त्यो अग्लो
मान्छेले केही झिक्यो र गोपीलालको हातमा राखिदिँदै भन्यो “आमाको राम्ररी उपचार गर्नु” ।
गोपीलाले हेर्यो । उसको हातमा हजार
रुपैयाँको नोट थियो । उत्निखेरै मिल्काइदिऊँ लागेको थियो उसलाई त्यो पैसा । तर
ओछ्यान परेको पातलीको अवस्थाले उसलाई रोक्यो ।
“भोट चाहिँ यो
चिन्हमा है हजुर” नमुना मतपत्र हातमा थमाउँदै नमस्कार गरेर भोट माग्न आको
त्यो अग्लो अधबैंसे मान्छे फर्कियो ।
पातली उठ्न हिँड्न सक्दिनथी । गोपीलाल
दौडिएर औषधी पसलमा गयो ।
“बिरामी खोइ ?” औषधी पसलेले सोध्यो ।
“ऊ हिँड्न सक्दैन” भन्दै गोपीलालले पातलीको बिमारको बारेमा बेली
बिस्तार लगायो ।
“यो बिहान र बेलुकी खानापछि । दिउँसो खाजापछि दिनको ३ पटक एक
हप्तासम्म बिरामीलाई खुवाउनु” हातमा औषधी राखिदिँदै पसलेले बोल्यो ।
अलिकति मुख बिगार्दै ऊ औषधी बोकेर आयो
। खाना पकायो । पाकेपछि दुई भाग लगायो । पहिला पातलीलाई खुवायो । खानापछि औषधी खुवायो
। उसलाई तीन छाक खानापछि औषधी खुवाउनु भनिएको थियो । तर पातली बिमार भएदेखि ऊ
काममा गएको थिएन र घरको चामल बचाउन दिनको एक छाक खाने गरेका थिए । पातलीले औषधी पनि
दिनमा १ पटक मात्र खाई ।
****
निको होला भन्ने आश गरेको पातली झन्
झन् बिमार हुँदै गई । औषधी अर्कै परेछ कि भनेर गोपीलाले औषधी रोकिदियो । अर्को दिन
फेरि अर्को हूल आयो उसको घरमा । भोट मागे र त्यसै गरी उसको हातमा केही पैसा राखर
हिँडे । अब चुनावसम्म खानको दुःख नहोला कि भन्ने सोचेर बिहान बेलुकी नै खाना खान
थाले । पातली बिस्तारै तंग्रिँदै गई ।
दिनदिनै फरक फरक मान्छे आए हूल बाँधेर
कसैले भोज खान निम्तो गरे । कसैले कपडा ल्याएर दिए ।
*****
पहिलो पटक गोपीलालले २०३६ सालको जनमत संग्रहमा आफ्नो मताधिकारको प्रयोग गरेको थियो । त्यसपछि २०४८ सालदेखि प्रत्येक निर्वाचनममा आफ्नो मतको अधिकार उनले स्व विवेकले प्रयोग गर्यो । उसले धेरै पार्टीहरूको सरकार हेर्यो । धेरै शासन व्यहोर्यो । पञ्चायती शासन ढल्यो । बहुदल आयो । राजतन्त्रात्मक शासन गयो । गणतन्त्र आयो । तर उसको दिन फिरेन । प्रजातन्त्रपछि प्रत्येक निर्वाचन अघि उसको घरको दैलोमा भोट माग्न आउनेहरुको लर्को लाग्थ्यो । उसको कुनै पार्टी छैन । ऊ कुनै पार्टीको सदस्य होइन । एउटाले राम्रो गरेन, अर्को चुनावमा उसले अर्कोलाई भोट दियो । तर जसले जिते पनि उसको दुःख जस्ताको तस्तै रह्यो । सुरु सुरुमा अरुको पछि लागेर हाले पनि भोटको महत्त्व बुझेपछि उसले आफ्नै विवेक प्रयोग गर्यो । कसैका कुरा उसले सुनेन । कसैको पछि ऊ लागेन । जसप्रति अलिकति आशा थियो, उसैलाई भोट दिने गर्थ्यो । चुनावको बेलामा उसको मुहारमा छुट्टै चमक आउँथ्यो । चुनावको नतिजामा ऊ पनि कैयौं पल्ट विजय जुलुस गएको छ । तर उसको अनुहारको चमक जसरी आउँथ्यो, त्यसरी नै हराउँथ्यो ।
****
चुनावको दिन ।
“आज त भोट हाल्न जाने होला नि ?” वितृष्णाको भावले गोपीलालतिर हेर्दै
पातली बोली ।
“जाने नि” निश्चिन्त भएर गोपीलाल बोल्यो, “आफ्नो अधिकार हो । पाएको अधिकार किन छोड्ने ?”
गोपीलाललाई राम्ररी थाहा छ, पातलीलाई भोट मन
पर्दैन, चुनाव मन पर्दैन ।
अझ नेतालाई त ऊ सारो घृणा गर्छे । पातलीका बाबु पनि बाँचुञ्जेल राजनीतिमा लागेका
हुन् नेताको पछिपछि कार्यकर्ता भएर ।
अन्तत: राजनीतिले नै उसको जिन्दगी खायो । गोपीलाललाई सबै कुरा थाहा छैन । उसले
राम्ररी सोधेको पनि छैन । पातलीले प्रष्ट भनेकी पनि छैन । धेरै कुरा थाहा नपाए पनि
गोपीलालाई के थाहा छ भने उसले पातलीलाई भोट हाल्नको लागि मनाउन सक्नेछैन ।
खाना खाइसकेर गोपीलाल दराजबाट ढाका
टोपी झिक्छ र लाउँछ । ऊ भोट दिन जानको लागि तयार हुन्छ । ढोकैनेर पुगेर फेरि
फर्किन्छ र बस्छ । यो पालि कसलाई भोट दिने ? कुन पार्टीलाई भोट दिने ? कुन
चिन्हमा छाप लाउने ? उसले सोचेकै थिएन । उसले आफ्नो सर्टको गोजी छाम्छ र नमुना
मतपत्र झिकेर भूइँमा राख्छ । एक टुक्रा कागज लिन्छ र कलमले केही लेख्न्न थाल्छ ।
……………… पार्टी ४०००।– रुपैयाँ
……………… दल ४५००।– रुपैयाँ
…………...…. मोर्चा १०००।– र एक बोरा चामल
………………….
…………………
यो एक महिनामा उसले पाएका उपलब्धिहरुको सूची तयार गर्छ । सधैं आफ्नो विवेक
प्रयोग गर्ने ऊ यसपालि सूची हेरेर फलानो पार्टीलाई भोट दिने भन्ने निर्णय गर्छ र
उठ्छ । आफैंसँग सन्तुष्ट नभए जसरी त्यो सूची पत्याउँछ र गोजीमा राखेर हिँड्छ भोट
दिने ठाउँतिर ।
बुथ अगाडि लाइन लागिसकेको हुन्छ । ऊ लाइनको पुछारमा बस्छ । पैला पैला चुनावमा
भोट हाल्ने बेलाममा जस्तो यो पालि उसको मुहारमा चमक छैन । लाइनमा भएका कसैको
अनुहार पनि उसले हेरेन । वरिपरि बोलिरहेका मानिसहरूको कुरा पनि उसले सुनेको छैन ।
उसकै अगाडि उभिएको मानिस भोट हाल्न हिँडेपछि उसको मुटुको धड्कन एक्कासी बढ्न थाल्छ
। वरिपरि नियाल्छ । भोट हाल्ने बुथ नेरै एउटा डिजिटल डिस्प्लेमा आइरहेको
अक्षरहरुमा उसका आँखा दौडिन्छन् ।
‘भोट
तपाइँको अधिकार हो । यसको उचित प्रयोग गर्नुहोला । तपाइँको भोटले तपाइँको भविष्य
निर्धारण गर्नेछ ।
कसैको लहैलहैमा लागेर । कसैको लोभ वा दबाबमा परेर यसको दुरुपयोग नगर्नुहोला ।
अन्तरआत्माको कुरा सुन्नुहोला । मताधिकारको प्रयोगमा स्व-विवेकको प्रयोग
गर्नुहोला ।'
‘अन्तरआत्माको कुरा सुन्नुहोला । मताधिकारको प्रयोगमा स्व-विवेकको प्रयोग गर्नुहोला ।'
उसको मुटुको धड्कन झन् तेज हुन थाल्छ । अनुहारबाट पसिना आउँछ । गोजीमा हात
राख्छ । अघि पट्याएर राखिएको कागज अँठ्याएर निकाल्छ । दुई हातले धुजा धुजा बनाएर
भूइँमा फाल्छ ।
गोपी फनन्क फर्किन्छ र भोट हाल्ने बुथतिर हेर्दै नहेरी आफ्नो घरतिर पाइला अघि बढाउँछ ।
१२ वैशाख, २०७९
